Kanada

Kanada jako jedno z najbogatszych państw świata, dzięki wysokiemu dochodowi per capita jest członkiem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz grupy krajów G8. Kanada posiada gospodarkę wolnorynkową z niewiele większą interwencją rządu niż ma to miejsce w USA, choć o wiele mniejszą niż w większości krajów europejskich^[28]. Kraj ma mniejszy produkt krajowy brutto per capita (PKB) niż jego południowy sąsiad (gdzieniegdzie dochody rozkładają się podobnie), ale wyższy niż duże, zachodnioeuropejskie gospodarki^[29][30]. W ostatniej dekadzie kanadyjską gospodarkę cechował szybki wzrost, niskie bezrobocie i wysokie nadwyżki budżetowe na szczeblu federalnym. Dzisiejsza gospodarka Kanady bardzo przypomina amerykańską w orientacji na wolny rynek, wzorach produkcyjnych oraz wysokim standardzie życia^[31]. W październiku 2006 r. bezrobocie w Kanadzie wynosiło 6,3% i był to najniższy wskaźnik od 30 lat, choć jest on różny w pomiarach lokalnych - od niskiego 3,6% w prowincji Alberta do wysokiego 14,6% w Nowej Fundlandii i Labradorze^[32].

W minionym wieku, wzrost produkcji, górnictwa i usług spowodował przeobrażenie gospodarki kraju z rolniczej na zurbanizowaną i zindustrializowaną. Tak jak gospodarki innych wysokorozwiniętych krajów świata, tak i gospodarka kanadyjska jest zdominowana przez usługi, w których zatrudnione jest około 3/4 Kanadyjczyków^[33]. Niemniej jednak, Kanada wyróżnia się spośród innych krajów wysoko rozwiniętych rozmiarami pierwszego sektora, wraz z gospodarką leśną i przemysłem naftowym. Te dwie dziedziny są w tym kraju najważniejsze.

Kanada jest jednym z kilku wysoko rozwiniętych państw, które są eksporterami energii (netto)^[1]. Posiada ogromne złoża gazu na wschodnim wybrzeżu oraz duże złoża gazu i ropy skoncentrowane w Albercie oraz sąsiadującej z nią Kolumbii Brytyjskiej i Saskatchewan. Olbrzymie, zmieszane z piaskiem złoża Athabasca Tar Sands czynią Kanadę drugim po Arabii Saudyjskiej krajem pod względem wielkości rezerw ropy^[34]. W Quebecu, Kolumbii Brytyjskiej, Nowej Funlandii i Labradorze, Ontario i Manitobie energia elektryczna, która jest tania, obfita i stosunkowo przyjazna środowisku, pochodzi z elektrowni wodnych.

Kanada jest jest jednym z najważniejszych na świecie producentów rolnych. Kanadyjskie prerie stały się jednym z głównych obszarów uprawy pszenicy oraz pozostałych zbóż^[35]. Jest największym na świecie producentem cynku, uranu, złota, niklu, aluminium i ołowiu^[36]. Wiele, jeśli nie większość miast na północy kraju, gdzie uprawa ziemi jest trudna, istnieje jedynie dzięki pobliskim kopalniom lub zasobom drewna. Rozwinął się także znaczący sektor wytwórczy, skoncentrowany w południowym Ontario i Quebecu, z przemysłem samochodowym i lotniczym na czele.

Kraj jest silnie zależny od powiązań handlu międzynarodowego, w szczególności handlu z USA. Traktaty o wolnym handlu z 1989 r. Canada-U.S. Free Trade Agreement (FTA) oraz z 1994 r. North American Free Trade Agreement (NAFTA: dołączył Meksyk) znacznie zwiększyły wolumen handlu i stopień integracji z USA. Od 2001 roku, kiedy to udało jej się uniknąć recesji, osiąga najlepsze wyniki gospodarcze w grupie krajów G8^[37]. Od połowy lat 90. rząd federalny Kanady ogłasza nadwyżki budżetowe i regularnie spłaca zadłużenie.

Główne krainy geograficzne Kanady mają układ południkowy, a w krajobrazie prawie całego kraju występują formy zlodowacenia plejstoceńskiego. Wschodnią i środkową część państwa zajmuje prekambryjska Tarcza Kanadyjska, tworząca we wnętrzu nieckowate zagłębienie z Niziną Hudsońską i Zatoką Hudsona otoczone od wschodu i zachodu płaskowyżami. Na południu Tarczy Kanadyjskiej leży Kraina Wielkich Jezior Kanadyjskich oraz oddzielona doliną rzeki św. Wawrzyńca kanadyjska część Apallachów. Od zachodu Tarczę Kanadyjską otacza południkowy pas Wielkich Równin, a od północnego-zachodu nizina rzeki Mackenzie. Wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego ciągnie się alpejski system Kordylierów. Klimat w Kanadzie jest zróżnicowany od umiarkowanego ciepłego i chłodnego na południu kraju do subpolarnego i polarnego na północy. W Kordylierach występuje klimat górski. Główne rzeki to Mackenzie, Nelson z Saskatchewan, Św. Wawrzyńca. Największe jeziora Kanady to Wielkie Jezioro Niedźwiedzie, Wielkie Jezioro Niewolnicze, Winnipeg i jeziora graniczne ze Stanami Zjednoczonymi: Górne, Huron, Erie, Ontario. Północną część Archipelagu Arktycznego pokrywają lodowce, bardziej na południe występuje tundra przechodząca w strefę tajgi kanadyjskiej. W południowo-wschodniej części kraju występują lasy mieszane i liściaste. W Kanadzie utworzono wiele parków narodowych m.in. Wood Buffalo, Jasper, Banff.